ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN

CONVENANTEN BELANGRIJK WAPEN TEGEN MISSTANDEN

Tekst Jan Bos Beeld Ted Aljibe/Afp, Alberto Pizzoli/Afp, Shutterstock (Wirestock Creators)

‘ZO TONEN WE ONS SOLIDAIR MET WERKNEMERS IN HET BUITENLAND’

Nederlandse bedrijven die internationaal zaken doen weten niet altijd met wie ze precies in zee gaan. Zo kunnen ze onbedoeld misstanden in de hand werken. Om dat te voorkomen werken het bedrijfsleven, de vakbonden en de overheid gezamenlijk aan convenanten, waarin precies staat hoe bedrijven invulling kunnen geven aan hun maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Veel producten die in Nederland verkrijgbaar zijn hebben een lange reis achter de rug. Zeeman haalt bijvoorbeeld T-shirts uit Bangladesh, Coolblue laptops uit China en Albert Heijn blikken tomaten uit Italië. Of ze het nu leuk vinden of niet, deze Nederlandse bedrijven zijn daarmee ook verantwoordelijk voor hoe die producten tot stand komen. Geen kinderarbeid, veilige werkplekken, normale werktijden, eerlijke lonen, het respecteren van mensenrechten en aandacht voor duurzaamheid zijn de belangrijkste voorwaarden die horen bij internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen (IMVO). Om misstanden te voorkomen worden per sector convenanten opgesteld waarin internationaal opererende bedrijven beloven alleen met bonafide zakenpartners in zee te gaan. Vakbond FNV is een van de belangrijkste voorvechters van die IMVO-convenanten en spoort werkgevers en overheid voortdurend aan om daarin bindende afspraken te maken.

Beleidsadviseur Vivian Vaessen heeft er een dagtaak aan. ‘Het vergt veel uitzoekwerk en geduld’, vertelt ze, ‘maar het levert veel op. Samen met bedrijven, brancheverenigingen, de overheid en andere maatschappelijke organisaties zijn we erin geslaagd om al voor tien sectoren een convenant af te sluiten en die hebben echt impact.’ De kracht van de convenanten schuilt in de gezamenlijke aanpak van misstanden waar een bedrijf onmogelijk in zijn eentje een einde aan kan maken.

‘En iedere partij brengt zijn eigen deskundigheid mee’, vult Vaessen aan. ‘De FNV richt zich vooral op arbeidsrechtelijke zaken, daar hebben we het meeste verstand van. Unicef praat mee over kinderarbeid en milieuorganisaties over duurzaamheid. Al die expertise bij elkaar zorgt voor een concrete aanpak binnen een haalbare termijn.’

Tekst gaat verder onder de foto

Italiaanse tomaten worden ingepakt. Veel arbeidsmigranten werken lange dagen voor een schamel loon.

TOMATENPLUKKERS

De IMVO-convenanten zijn een welkome aanvulling op het uitgebreide instrumentarium dat al voorhanden is om wantoestanden aan te pakken. ‘Er is natuurlijk wetgeving, er zijn richtlijnen van de VN en we maken cao-afspraken’, somt Vaessen op, ‘maar de convenanten gaan vaak net een stapje verder en ze hebben een meerwaarde omdat de sectoren er zelf over meepraten en zich eraan committeren, want ze zijn natuurlijk niet vrijblijvend.’

Voor een goede aansluiting op de praktijk betrekt de FNV ook kaderleden bij de invulling van de convenanten. Richard de Graaf, lid van het algemeen bestuur, houdt zich er intensief mee bezig. ‘Nederland drijft veel handel met landen als Turkije en China,’ stelt hij, ‘maar daar is van alles mis. Vakbondsrechten staan onder druk en in China komt dwangarbeid veelvuldig voor. Door dit in convenanten aan te kaarten tonen we dat we solidair zijn met werknemers in het buitenland, dat zijn we aan hen verplicht.’

Wat dichter bij huis heeft het IMVO-convenant Voedingsmiddelen gezorgd voor een doorbraak in de strijd voor betere arbeidsvoorwaarden voor de tomatenplukkers in Italië. ‘Dat zijn vaak arbeidsmigranten die voor een schamel loon onder erbarmelijke omstandigheden lange dagen maken’, schetst Vaessen hun situatie. ‘De blikken tomaten staan daardoor voor een paar dubbeltjes op de schappen bij Albert Heijn. Dankzij het convenant kunnen we de supermarkten hierop aanspreken.’

Maar zo ver hoeft het niet te komen, verwacht Jennifer Muller, manager duurzaamheid van het Centraal Bureau Levensmiddelen dat namens de supermarkten het convenant heeft ondertekend. ‘Wij zien het als een gezamenlijke opgave om te streven naar een leefbaar loon voor de werknemers op de plantages’, verklaart ze. Naar de arbeidsomstandigheden van de tomatenplukkers in Italië zal onderzoek worden gedaan. Muller hoopt dat dit concrete handvatten oplevert om de misstanden aan te pakken. ‘Daarin trekken we samen op met de vakbonden, we richten ons op dezelfde stip aan de horizon.’

Tekst gaat verder onder de foto

Palmolieplantages richten veel schade aan in het regenwoud.

PALMOLIEPLANTAGES

Voor een breed palet aan sectoren is de afgelopen jaren een IMVO-convenant afgesloten. Kleding en textiel beet het spits af. Dit convenant geeft onder andere invulling aan het sectorbrede verlangen om kinderarbeid verder uit te bannen. De jaarrapportages laten een gestage voortgang op alle terreinen zien: niet alleen sluiten steeds meer textielbedrijven aan, ook de inspanningen om echt werk te maken van maatschappelijk verantwoord ondernemen nemen zienderogen toe. Zo is het gebruik van duurzame grondstoffen in enkele jaren met 28 procent toegenomen.

Tussen de convenanten voor sectoren als metaal, natuursteen en sierteelt lijkt die voor de pensioenfondsen een vreemde eend in de bijt. ’Toch ben ik daar het meest trots op’, stelt Vaessen. ‘Daar hebben we heel hard aan moeten trekken, want de pensioenfondsen stonden bepaald niet te springen. Maar het is een mooi convenant geworden dat op veel sectoren invloed heeft. Pensioenfondsen spreken in het convenant uit dat hun investeringen geen negatieve effecten op mens en milieu mogen hebben, dat is een heel belangrijke stap. Zo komt er bijvoorbeeld een einde aan investeringen in palmolieplantages die veel schade aan het regenwoud aanrichten.’

EERLIJKE CONCURRENTIE

De resultaten die dankzij de tien IMVO-convenanten worden geboekt smaken naar meer. Er zijn al convenanten in de maak voor windenergie en land- en tuinbouw, maar het wensenlijstje van de FNV is veel langer. ‘Het initiatief voor een convenant ligt in principe bij de sector’, legt Vaessen uit. ‘Maar wij wachten dat natuurlijk niet af. Wat mij betreft is de olie- en gassector nu als eerste aan de beurt, want daar wemelt het van de misstanden, zoals in Nigeria. We doen ons stinkende best om een convenant van de grond te krijgen, maar met name Shell houdt voortdurend de boot af. Gelukkig erkent ook de politiek het belang van de convenanten en heeft minister Kaag financiële steun toegezegd, dus we gaan stug door.’

Ook kaderlid De Graaf heeft een verlanglijstje. ‘Internationale solidariteit is hartstikke belangrijk’, vindt hij, ‘ook voor werknemers in Nederland, want het bevordert eerlijke concurrentie. Kijk bijvoorbeeld naar de vrachtwagenchauffeurs uit Roemenië of Wit-Rusland die hier tegen hongerlonen rondrijden. Een IMVO-convenant voor de transportsector kan daar verbetering in brengen, daar zou ik graag mee aan de slag gaan.’

‘GELUKKIG ERKENT OOK DE POLITIEK HET BELANG VAN DE CONVENANTEN’

OVERZICHT IMVO-CONVENANTEN

Tussen 2016 en 2019 zijn tien convenanten afgesloten die het Internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen in de betreffende sector bevorderen. Een convenant geldt voor enkele jaren en ieder jaar wordt in kaart gebracht welke resultaten zijn geboekt. De FNV is bij alle convenanten betrokken. Er is een convenant afgesproken voor de volgende sectoren (in chronologische volgorde):

  • Kleding en textiel
  • Banken
  • Goudwinning
  • Natuursteen
  • Voedingsmiddelen
  • Verzekeringen
  • Pensioenfondsen
  • Metaal
  • Sierteelt

ENERGIE EN LANDBOUW

De mogelijkheden voor een convenant voor de sectoren Windenergie en Land- en Tuinbouw worden op dit moment verkend. Meer informatie over de convenanten is te vinden op www.imvoconvenanten.nl.

Deel deze pagina