SCHOLING

DE CRISIS ALS LEERSCHOOL

Zelfontwikkeling in tijden van corona

Tekst Bas Popkema Illustratie Xf&M Beeld Erik Van Der Burgt/Vrbld

‘HET BELANG VAN EEN LEVEN LANG LEREN IS DOOR DE CRISIS GROTER GEWORDEN’

Door de coronacrisis groeit het besef dat ‘een leven lang ontwikkelen’ geen loze kreet is. Blijven leren blijkt broodnodig. Niet alleen omdat je je baan kunt kwijtraken, maar ook omdat de wereld om je heen zomaar kan veranderen. ‘Flexibiliteit wordt steeds belangrijker.’

Een horecamedewerker die het restaurant verruilt voor het zorgcentrum. Een podiumbouwer die aan de slag gaat als steigerbouwer. Voor sommige mensen betekent de coronacrisis een gedwongen afslag in hun loopbaan. Omdat hun werk stilvalt, moeten ze de uitdaging aan: een opleiding volgen, een andere baan vinden, zichzelf opnieuw ontdekken. Maar ook voor mensen van wie het werk gewoon doorgaat, verandert er veel. We leren massaal hoe we ons werk digitaal kunnen organiseren. Innoveren doen we ook volop, om onze diensten en producten aan te passen aan het nieuwe normaal. En intussen schipperen we – soms zichtbaar voor de webcam – tussen werk en privé.

MENTALE FITHEID

Andries de Grip, hoogleraar economie aan de Universiteit Maastricht, herkent het helemaal. Van de ene op de andere dag moest hij de dynamiek van de universiteit inruilen voor het thuiskantoor. Maar voor de wetenschapper is dit een superinteressante tijd. Hij houdt zich al jaren bezig met het thema scholing en de arbeidsmarkt. En juist op dat vlak is er nu van alles in beweging.

‘Wat natuurlijk allereerst opvalt, is dat het opleidingsaanbod grotendeels gedigitaliseerd is: onderwijs en bedrijfsleven zijn veel meer accent gaan leggen op online scholing’, zegt De Grip. ‘Daarin krijgt het thema persoonlijke ontwikkeling nu veel aandacht omdat thuiswerken veel van mensen vraagt. Via online platforms kunnen medewerkers – vaak gratis – werken aan mentale fitheid, weerbaarheid en veerkracht.’

TIJDELIJKE BAAN

Naast zelfontwikkeling is omscholing een hot item. In sectoren zoals horeca, detailhandel, toerisme en sierteelt vallen veel ontslagen. De Grip: ‘Een deel van die mensen stapt over naar een redelijk algemene functie in een nieuwe sector, bijvoorbeeld medewerker in een magazijn of bij een GGD-testlocatie. Hun idee is dan dat het om een tijdelijke baan gaat en dat ze straks weer terug kunnen naar hun oude werk. Maar ook bij zo’n overstap komt bijna altijd een bijscholing kijken.’

En soms ontdekken mensen gaandeweg dat de nieuwe sector eigenlijk prima bevalt. ‘Zzp’ers in de cultuursector bijvoorbeeld hebben vaak een onzeker bestaan. Door de min of meer gedwongen overstap naar een andere functie ervaren ze dat het ook ánders kan. Je ziet bijvoorbeeld veel mensen in de ICT terechtkomen. Daar is veel werk en na omscholing kun je er vaak een goede baan krijgen.’

BLIJVEN ONTWIKKELEN

Het lijkt erop dat de coronacrisis het belang van een leven lang ontwikkelen stevig heeft doen landen. Opleiding.nl – een platform van grote werkopleiders in Nederland – liet tijdens de eerste lockdown onderzoek doen naar het thema continu leren. Van de ruim duizend respondenten gaf circa 40 procent aan dat ze door de lockdown beseffen hoe belangrijk het voor hen persoonlijk is om te blijven leren. En 36 procent heeft in deze periode daadwerkelijk nieuwe dingen geleerd, juist omdat er nu meer tijd en ruimte voor was.

Overigens is bijscholing voor veel medewerkers al langer een vast onderdeel van hun werk. Het CBS becijferde in 2018 dat ruim de helft van de werkenden tussen de 25 en 65 jaar werkgerelateerde scholingen volgt. Ze doen dat onder andere om beter te worden in hun werk (zo’n 80 procent) en om carrièrekansen te vergroten (circa 44 procent). Volgens Andries de Grip is het mooie van (bij)scholing dat je er eigenlijk altijd beter van wordt. ‘Zelfs als een cursus je inhoudelijk niet veel brengt, versterkt die toch je algemene leerhouding. Je wordt weer even op scherp gezet, waardoor je op je werk ook weer meer leert van wat je doet.’

INFORMEEL LEREN

Voor mensen die alleen al van het woord bijscholing geïrriteerd raken, is er goed nieuws: de werkvloer zélf blijkt een van de beste klaslokalen. Mensen besteden gemiddeld maar liefst een derde van hun werktijd aan taken waar ze echt iets van leren, ontdekte De Grip: ‘We noemen dat informeel leren. Je vraagt je misschien af hoeveel dat nu voorstelt. Maar werknemers geven aan dat ze van een uurtje informeel leren vaak evenveel opdoen als van een uur formele training.

Werkgevers kunnen dat informele leren op allerlei manieren stimuleren. Bijvoorbeeld door het aanstellen van mentoren, door meer feedback te geven, of door mensen te laten rouleren van functie of taken. De Grip: ‘Je leert ontzettend veel door gewoon nieuwe dingen uit te proberen. Op die manier hebben we ons in coronatijd ook van alles eigen gemaakt.’

INITIATIEF NEMEN

Tot slot: als je in deze tijd met je ontwikkeling aan de slag wilt, waar kun je dan het beste op insteken? Versterken van vakkennis is altijd goed, maar de Maastrichtse hoogleraar heeft nog een paar andere suggesties. ‘In eigenlijk alle functies worden een paar kwaliteiten steeds belangrijker. Eén: probleemoplossend vermogen, weten hoe je zelf een oplossing vindt. Twee: vaardigheden als flexibiliteit en initiatief nemen. En drie: communicatieve vaardigheden. Als vakman of -vrouw moet je natuurlijk allereerst je werk goed doen, maar het werkt gewoon beter als je ook goed kunt afstemmen met collega’s en klanten.’

‘VAN SCHOLING WORD JE ALTIJD BETER. JE WORDT WEER EVEN OP SCHERP GEZET’

‘IK BEN NOG LANG NIET UITGELEERD’

Jenny Mulder (55)

‘Aan het begin van de coronacrisis heb ik mijn baan opgezegd. Ik werkte in de horeca, maar dat beviel niet goed. Toen onze sector onder druk kwam te staan, dacht ik: nu of nooit. Via een beroepskeuzetest ontdekte ik wat ik eigenlijk al wist: dat mijn hart bij de zorg ligt. Nu werk ik voor Home Instead Thuisservice, in de thuiszorg: ik ben metgezel voor ouderen met dementie. Ik had helemaal geen vooropleiding en dus heb ik afgelopen jaar trainingen gevolgd over dementie en ouderenzorg. Nooit gedacht dat ik op mijn leeftijd nog in de schoolbanken zou zitten, maar het gaat perfect. Ik ben nog lang niet uitgeleerd.’

‘DE TRAINING BRENGT ME OP NIEUWE IDEEËN’

Tim Dik (54)

‘Sinds 2019 heb ik mijn eigen eventbureau, Oneticketleft. Eigenlijk liep dat heel goed: begin 2020 zat de agenda voor het hele jaar stampvol. Maar door corona viel het een na het ander weg. Daarom heb ik flink moeten schakelen. Ik houd het meest van live-events: dat bezoekers er fysiek bij zijn en dat je ze ziet genieten. Nu dat niet kan, ontdek ik nieuwe wegen. Ik experimenteer met andere vormen en volg een training over online events. Ik wil niet blijven treuren, maar vérder kijken. De training brengt me op ideeën en helpt ook om m’n netwerk uit te breiden. Ik word er heel enthousiast van.’

Advies & training

Ben je op zoek naar een baan die beter bij je past? Dreig je door corona je werk te verliezen? Of wil je gewoon ontdekken waar jouw talenten liggen? Loopbaanadvies FNV helpt je verder, met adviesgesprekken en loopbaantrainingen. Heb je te maken met ontslag, dan is een persoonlijk loopbaantraject ook een optie.

Kijk op fnv.nl/loopbaanadvies

Deel deze pagina