WERK AAN DE WERELD

DE AMBTENAAR

In Duitsland mogen ambtenaren bij reorganisaties niet ontslagen worden. In Oeganda wordt de ambtenaar zeer slecht betaald. Er ligt wel zes miljoen euro klaar daar om het salaris te verhogen maar de regering komt maar niet over de brug. Hoe gaat het in andere landen met de ambtenaar?

Tekst Astrid van Unen Beeld Henk Hulsof en privécollecties


OEGANDA

‘AMBTENAREN WORDEN HET MINST BETAALD’

Van alle medewerkers die onder de regering en de overheid vallen, worden ambtenaren het slechtst betaald. Dat vertelt Hassan Lwabayi Mudiba, voorzitter van de lokale ambtenarenbond ULGWU in Oeganda. Tot 2006 werkte hij, na zijn rechtenstudie, als ambtenaar in hoofdstad Kampala, daarna werd hij fulltime vakbondsman. ‘Oeganda hanteert verschillende loonniveaus voor verschillende regeringsmedewerkers. De ambtenaren worden het minst betaald, ver onder het vastgestelde leefbaar loon. Dit heeft geleid tot angst, demotivatie en bevordering van corruptie.’

Hoezeer de regering ook haar best heeft gedaan om corruptie uit te roeien, het is niet gelukt. En dat zet de relatie tussen vakbond en overheid onder druk. ‘De regering ondersteunt maar half onze poging om de zeer slechte arbeidsomstandigheden van ambtenaren te verbeteren’, zegt Mudiba. ‘Ze formuleren wel positief beleid en goede wetten, maar de uitvoering en handhaving gaan in zeer traag tempo.’

De ULGWU is dan ook van essentieel belang voor deze ambtenaren. De FNV financiert samen met de internationale sectorbond PSI verschillende trainingen aan deze bond. Dan gaat het over empowerment, maar ook over prestatieanalyse, in aanloop van een cao-onderhandeling.

Gemeentehuis van Kampala, Oeganda.

‘Dit is een zeer nuttig instrument’, zegt Mudiba, ‘die vakbondsonderhandelaars nodig hebben voordat ze hun voorstellen voor collectieve onderhandelingen presenteren.’

Onlangs mobiliseerde de bond zijn leden tot het tekenen van een petitie, die Mudiba op 10 januari aanbood aan premier Nabbanja. Het ministerie van Lokaal Bestuur heeft namelijk tot nu toe de 23,7 miljard shilling (bijna zes miljoen euro) niet gebruikt die is gereserveerd voor het verhogen van de salarissen in het boekjaar 2021/2022. Dit boekjaar eindigt in Oeganda in juni en de lokale ambtenaren hebben de genoemde verhoging nog niet ontvangen. Mudiba waarschuwt in dagblad Chimp Reports dat de bond niet aansprakelijk kan worden gesteld voor “woedende reacties van ambtenaren als gevolg van het falen van het kabinet”.


FINLAND

‘BEZUINIGEN VEROORZAAKT GROTERE WERKDRUK’

Zo’n dertig jaar werkt hij als ambtenaar bij het Finse ministerie van Onderwijs en Cultuur. Mikko Cortés Téllez deed er zijn vervangende dienstplicht en solliciteerde vervolgens op een functie. ‘Het beviel daar goed, en ik blijkbaar ook’, zegt hij. ‘Nog steeds heb ik er geen spijt van. Mijn verantwoordelijkheden en taken zijn in de loop der jaren veranderd en dat houdt het werk interessant.’ Vroeger hield hij zich vooral met culturele zaken bezig, inmiddels domineert het jeugdwerk en verdeling van subsidies aan jeugdorganisaties.

Een werkdag telt in Finland zeven uur en een kwartier. Ambtenaren op leeftijd hebben lang vakantie, wel 38 dagen per jaar. Maar ook beginners mogen dertig dagen verlof opnemen.

Ministerie van Defensie in de wijk Kaartinkaupunki, Helsinki.

Een deel van het salaris is gebaseerd op de persoonlijke prestatie. ‘Maximaal 50 procent van het loon wordt door je eigen prestaties bepaald’, zegt Cortés Téllez. ‘Maar het systeem is tamelijk rigide. In de praktijk krijgen de meesten 40 procent prestatieloon en dat blijft jaren zo.’

Zijn relatie met de overheid is goed, zegt hij. ‘Maar in mijn rol als werknemersafgevaardigde bots ik weleens met de werkgever. Dan gaat het om de interpretatie van de cao-afspraken, afgesproken werkuren of ontslagvergoeding. Maar je merkt dat hoe lager je gaat, hoe meer frictie er leeft. Reden is dat er bij lokale gemeenten minder middelen en HR-managers zijn.’

Cortés Téllez zegt principieel lid te zijn van zijn vakbond JHL. ‘Het geeft me wettelijke en economische zekerheid’, zegt hij. Een belangrijk punt dat de vakbond voortdurend op de agenda zet, is het bezuinigingsprogramma dat al jaren loopt. Bij elke twee vertrekkende ambtenaren, komt er maar één vacature. ‘Niemand wordt ontslagen, maar we worden dus niet allemaal vervangen. Het is te begrijpen omdat het aantal werkenden in Finland niet groeit. Maar de werkdruk neemt toe. Ik ervaar zelf dat ik meer taken heb dan vroeger.’


DUITSLAND

‘STAKEN MAG NIET, MAAR WE DOEN HET TOCH’

Leerkrachten in Duitsland kunnen kiezen voor de ambtenarenstatus. Maar het is geen gemakkelijke keuze, zo ondervond Stefan Barthel. Hij groeide op in de DDR en werkte net als afgestudeerd leraar wis- en natuurkunde op een Berlijns gymnasium toen de muur viel. Er heerste chaos alom.

Barthel kwam op een nieuwe school terecht, evenals vele van zijn studievrienden. In de loop van de jaren negentig discussieerden ze veel over het al dan niet kiezen voor de ambtenarenstatus.

‘Het was voor ons beladen, want je moet trouw zweren aan de staat. Dat moesten we vroeger ook al aan de DDR, dus dat voelde dubbel.’

Basisschool Löcknitz in de wijk Schöneberg, Berlijn.

Uiteindelijk koos hij toch voor het ambtenaarschap. ‘Je hebt zo toch meer zekerheid. Het verlof is beter geregeld, evenals de bijscholing. Bij arbeidsongeschiktheid behoud je altijd je volledige salaris. Die zekerheid in die roerige jaren negentig was voor ons fijn, vooral omdat we allemaal jonge kinderen hadden.’

Comfortabel was ook de wetenschap dat ambtenaren niet ontslagen kunnen worden bij reorganisaties. Natuurlijk wel bij het plegen van een misdaad’, legt hij uit.

Een leraar die geen ambtenaar is, heet Angestellte. Het brutoloon is hetzelfde, alleen hoeven ambtenaren geen arbeidsongeschiktheidsverzekering te betalen, en houden ze dus netto meer over.

Staken is verboden. ‘Maar we doen het toch’, lacht Barthel, ook al was de laatste keer meer dan tien jaar geleden. Toen wilde de deelraad het aantal lesuren fors ophogen, wat direct een grote werkdruk zou opleveren. Barthel legde toen met vele collega’s het werk neer. ‘Dat leverde een disciplinaire straf op, een boete die van het salaris werd afgetrokken. Maar een of twee dagen staken is geen grond voor ontslag.’


NEDERLAND

‘DE CAO WORDT NETJES TOEGEPAST’

De Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD), dat leek haar wel wat. Eind jaren negentig solliciteerde Tony Peters-Duits dan ook bij deze dienst. ‘Dat was een bewuste keuze, want rechercheur zijn bij de FIOD leek me spannend’, zegt ze. En dat bleek ook zo te zijn. Door een reorganisatie heeft ze de keuze gemaakt om over te stappen naar Belastingdienst. ‘Ik begon er op de afdeling Milieubelastingen; hier was ik onder meer betrokken bij de invoering van nieuwe wetgeving.’

Inmiddels is ze fulltime vrijgesteld als vakbondslid van de FNV, bestuurslid van de Sectorraad Overheid en plaatsvervangend secretaris bij de OR. Daardoor weet ze goed wat er op de werkvloer speelt.

Over de arbeidsvoorwaarden is ze tevreden. ‘Uiteraard kan het beter, kijk naar de laatst afgesloten cao. Deze is door de leden geaccepteerd, maar niet van harte. De cao wordt wel netjes toegepast. Als je bijzonder goed hebt gefunctioneerd krijg je wel eens een bijzondere beloning. Dat is altijd leuk, want dit is een vorm van erkenning. Wel vind ik dat het beter zou zijn dat een heel team wordt beloond, want je werkt toch altijd met elkaar.’

Haar persoonlijke verhouding met de Belastingdienst is prima, zegt ze, want het is een goede werkgever. ‘Als kaderlid denk ik: de Belastingdienst laat af en toe steekjes vallen. Ik denk te zien dat – als iemand een misstap maakt – vaak naar het zwaarste middel wordt gegrepen, namelijk iemand op non-actief zetten. Terwijl het soms om fouten gaat, niet om bewuste misstappen.’

De Belastingdienst zit in zwaar weer door de toeslagenaffaire. ‘Het is vreselijk wat er is gebeurd. Medewerkers voelen zich er niet prettig bij.’ Als FNV-consulent kan ze voor haar collega’s veel betekenen. ‘Behalve goed luisteren is het vaak zoeken naar oplossingen. Advies geven, en soms verwijs ik door naar de juridische bijstand van de FNV. Een luisterend oor wordt altijd op prijs gesteld.’

image

Deel deze pagina