FINANCE

HEEFT ONBEPERKT VERLOF TOEKOMST?

Tekst Gerard van Hees Beeld Jan Lankveld, Shutterstock

WAT FNV FINANCE BETREFT IS HET DEBAT GEOPEND

Het is momenteel hét onderwerp van gesprek in de financiële sector; het vrijlaten van verlofregels. Niet meer rond de 27 dagen verlof per jaar maar vrij nemen wanneer je dat nodig hebt. Het idee lijkt interessant, idealistisch ook, maar de praktijk is weerbarstig, zo blijkt uit een rondgang langs een paar cao-tafels.

De term onbeperkt verlof is een wat ongelukkige vertaling van het Engelse unlimited leave. Een betere vertaling is ongedefinieerd verlof, wat niet alleen exacter is, maar het roept ook – om in termen van de financiële sector te blijven – minder 'het Zwitserleven-gevoel' op. Sprookjes bestaan immers niet.

Bij verzekeraar a.s.r. waren de kaderleden van FNV Finance al snel klaar met de suggestie om 'onbeperkt verlof' te gaan invoeren. Het idee dat a.s.r. op tafel had gelegd werd direct als 'ondoordacht' bestempeld. Kort samengevat was de analyse dat de werknemers veel verantwoordelijkheid erbij zouden krijgen en dat de werkdruk omhoog zou gaan. Het gevoel bekroop de medewerkers zelfs dat het vooral om een bezuiniging ging. Het idee is daarom uiteindelijk ook niet aan de cao-tafel besproken.

VOLGENDE STAP?

De vraag kan worden gesteld of onbeperkt verlof een volgende stap is in de arbeidsverhoudingen binnen de financiële sector. In de periode van de industrialisatie werden doorbetaalde vakanties geïntroduceerd, waarbij er sprake was van collectieve vakantie, zeg maar de fabriekssluiting. Een volgende stap was dat deze vakantie decentraal werd vastgesteld en de fabriek gewoon doordraaide. Vervolgens werd de oude standaard van twee weken vrij geslecht en ontstond een nieuwe realiteit van vijf weken vrij of meer. Het wettelijke minimum is nu vier weken. Parallel daaraan zijn werktijden flexibel geworden, uiteraard voor zover dat mogelijk is.

Een volgende stap, mogelijk gemaakt door de laptop en de mobiele telefoon, is dat we nog meer onze eigen arbeidstijden gingen invullen. Tijd- en plaatsonafhankelijk werken (TPOW). Zeker met Covid-19 is dit in een stroomversnelling gekomen en werken steeds meer mensen thuis of elders en werken ze op tijdstippen die hen het beste uitkomen.

IN OVERLEG

Een volgende stap is dat iemand naast zijn werktijden ook zelf zijn verlof zou kunnen regelen. In de cao van ING is hierover een pilot afgesproken. Die liep in 2020 en afdelingen namen deel op vrijwillige basis. Bepaald was dat de verlofopname in overleg moest met de leidinggevende en het team. Dus niet verlof als discretionaire bevoegdheid van de medewerker zelf. Dat is enerzijds tegenstrijdig, wanneer je als insteek neemt dat een werknemer een takenpakket heeft en zelf maar moet regelen dat hij het afkrijgt - in jargon heet dit functie-contract. Anderzijds is het ook niet tegenstrijdig wanneer je ervan uit gaat bijvoorbeeld dat een minimale bezettingsgraad van de afdeling noodzakelijk is.

GEMIDDELD MEER VERLOF

Eén van de uitkomsten bij ING was dat er gemiddeld meer verlof werd opgenomen. Dat is op zichzelf niet vreemd, want in het systeem van onbeperkt verlof zit een stimulans om vakantiedagen op te nemen in plaats van te sparen. Wat overigens in lijn is met de bedoeling van vakantie nemen, namelijk 'de accu opladen'.

Er waren ook werknemers die minder dan de wettelijke vier weken opnamen. Dit gebeurt overigens ook buiten de pilot op redelijke schaal bij ING. De pilot laat zien dat er een versterkt effect is van juist meer of minder dagen opnemen ten opzichte van het gemiddelde.

In de evaluatie van de pilot komt ook een keerzijde aan bod. Deze kort samengevat in een citaat: ‘Verlof voelde als een recht, nu als een gunst’. Een ander effect is dat het onderscheid tussen ziek en verlof minder wordt: een baaldag wordt een verlofdag. Dit effect is overigens bij TPOW ook zichtbaar: wel een beetje ziek, maar thuis kun je gewoon op een lagere versnelling doorwerken.

De pilot bij ING leert verder dat er geen verbetering optreedt in de werk-privé-balans en de werkbevlogenheid. Dat lijkt verrassend, maar past wel in het complexe beeld dat de pilot heeft opgeleverd. Positief scoort de pilot op de gemoedstoestand: je hoeft geen verlof meer te sparen voor onverwachte situaties.

NEGATIEF SENTIMENT

Ondanks de redelijk positieve evaluatie, is het sentiment onder veel FNV-leden bij ING toch negatief. Dit enerzijds omdat de werkgever onverkort positief lijkt over onbeperkt verlof, wat irritatie oproept. Anderzijds vanwege de arbeidsverhoudingen. Zo zien veel ING’ers hun werkdruk door de lopende besparingsprogramma’s oplopen, en hebben ze de verwachting dat ze in het systeem niet meer maar minder verlof op kunnen nemen. Waarbij de conclusie kan worden getrokken dat modernisering van arbeidsvoorwaarden en het decentraliseren van bevoegdheden alleen gedijt in volwassen arbeidsverhoudingen. Veel FNV-leden bij ING ervaren die volwassenheid op dit moment niet echt, zo blijkt uit contacten met hen. Problemen worden vaak vertrouwelijk en individueel aangekaart en niet openlijk besproken met de leidinggevende.

Het negatieve sentiment wordt mede veroorzaakt door cynisme over de bedoelingen van ING. Nu staan er op de balans vaak nog veel niet opgenomen vakantiedagen en die kunnen op termijn worden verwijderd, wat een eenmalig positief effect heeft op de winst- en verliesrekening.

Beter is het te spreken van ongedefinieerd verlof; dat roep minder 'het Zwitserleven-gevoel' op.

AEGON

Ook bij Aegon is in de cao opgenomen dat er een pilot wordt gehouden met onbeperkt verlof. De pilot start 1 oktober van dit jaar en wordt op het moment zorgvuldig voorbereid door Aegon samen met FNV Finance en de andere vakorganisaties. De bonden kijken kritisch mee of de randvoorwaarden op orde zijn. Zowel tijdens de pilot als aan het eind ervan, 30 september 2022, wordt het proces geëvalueerd. De bedoeling van de pilot is om te kijken of de medewerker binnen Aegon dan meer regelruimte krijgt ten aanzien van de werk-privé-balans. Verder komen ook hier andere issues aan de orde zoals werkdruk versus het nemen van vrije dagen, de relatie met de collega’s en de leidinggevende om je vrije dagen te kunnen regelen en het grijze gebied van verzuim en verlof.

TOT SLOT

FNV Finance zal bij ING eerst breed met de leden en de andere werknemers in gesprek gaan voordat de bond verder gaat met dit onderwerp. Grote wijzigingen in het arbeidsvoorwaardenpakket verdienen een breed draagvlak. Daarbij wil de bond eerst de evaluatie op haar waarde kunnen schatten en alle argumenten wegen. Voor FNV Finance is meer autonomie bij de werknemer een wenkend perspectief, reden waarom de bond ook heeft ingestemd met de proef. Maar uiteindelijk gaat het om vertrouwen in elkaar. Zoals in elke relatie. Hierbij blijft het aloude gezegde 'bij twijfel niet inhalen' gelden. Wat FNV Finance betreft is het debat geopend.

Dat ING onbeperkt positief is over onbeperkt verlof, roept bij de medewerkers irritatie op.

Deel deze pagina