COLUMN

PIET

Piet Rietman is beleidseconoom en politiek econoom. Hij werkt in de financiële sector en is lid van het sectorbestuur van FNV Diensten.

Beeld Doon van de Ven

DE KOPPELING LOSLATEN

Mijn oma wordt wat te oud om zelf te rijden maar heeft nog wel een prima auto, een automaat. Toen ik die laatst leende kwam ik er achter dat rijden in een automaat heel relaxed is. Je gebruikt alleen het gas- en rempedaal. Net als een schakelauto, zodra je op snelheid bent en de koppeling loslaat. Het loslaten van de koppeling is daarnaast ook een politiek onderwerp dat mij ontzettend bezighoudt. De shortlist voor de verkiezingen van maart bestaat bij mij nu nog uit zo’n beetje alle linkse en middenpartijen, maar zodra duidelijk is wie wel of niet de koppeling loslaat ga ik schrappen in de shortlist en wordt de keuze hopelijk simpeler.

SAMENHANG

‘De koppeling’ is in het Nederlands sociaaleconomisch beleid de term voor de samenhang tussen lonen en uitkeringen. De hoogte van de uitkeringen is mede gebaseerd op de hoogte van het minimumloon en dat is weer afgeleid van de cao-lonen. Dit doen we al decennia zo. Het achterliggende idee is dat uitkeringen niet alleen moeten beschermen tegen armoede, maar er ook voor moeten zorgen dat iedereen meedeelt in de welvaartsgroei.

Ook dat heeft natuurlijk weer een achterliggend idee. Stel dat wel of niet werken volledig een keuze is, dan is alleen beschermen tegen armoede voldoende. Ligt het volledig buiten je macht dat je geen werk hebt? Dan heb je ook recht om mee te delen in de welvaart. Dit onderscheid verklaart een beetje waarom de koppeling tussen lonen en AOW relatief sterk is: 10 procent hoger minimumloon leidt tot een 7,6 procent hogere AOW. Bij werkloosheidsuitkeringen is de koppeling de laatste jaren minder sterk. Maar in hoeverre is werkloos zijn nou eigenlijk een keuze?

TEGENPRESTATIE

Je hoort wel eens van mensen die in de jaren ’70 of ’80 redelijk ongestoord in de bijstand konden zitten en dat zelf ook wilden. Zaken als sollicitatieplicht waren er nog niet echt of waren makkelijk te omzeilen. Inmiddels is het 2020 en zijn bijstandsgerechtigden verplicht om een tegenprestatie te leveren als de gemeente daarom vraagt. Dit kan zoiets zijn als papier prikken of planten water geven. Weiger je dat? Dan kan je uitkering worden verlaagd. Nog even los van hoe infantiel zulk beleid is, is dit een sterke indicator dat werkloosheid anno 2020 geen keuze is. Want wie verkiest nou zo’n tegenprestatie boven echt werk?

MEE IN WELVAARTSGROEI

Terug naar de gedachte achter het beleid. Als werkloosheid geen keuze is, mogen werklozen meedelen in de welvaartsgroei. Dat pleit voor een een-op-een koppeling tussen lonen en uitkeringen. Het FNV-voorstel om het minimumloon naar 14 euro te verhogen, een stijging van 44 procent, zou dus eigenlijk gepaard moeten gaan met een stijging van de uitkeringen van 44 procent. Prima te betalen met alle belastinghervormingen die er de komende jaren aankomen. Jammer alleen dat veel partijen die momenteel hun verkiezingsprogramma’s schrijven de koppeling niet willen versterken, maar loslaten. Het laat zien dat ze niet goed snappen waarom mensen werkloos zijn. Of erger: het maakt niet uit, want werklozen zijn maar een klein deel van het electoraat.

Piet Rietman