DE SAMENLEVING

Alle hens aan dek voor het milieu

FNV WAARSCHUWT VOOR ENERGIEARMOEDE

Tekst Jan Bos Beeld ANP / Hollandse Hoogte / Copyright © 2021 Siebe Swart

DE GEVOLGEN VOOR DE PORTEMONNEE MOETEN WEL BINNEN DE PERKEN BLIJVEN

Nu al leven meer dan een half miljoen gezinnen in ‘energiearmoede’: zij hebben een laag inkomen, een hoge energierekening en wonen in een slecht geïsoleerd huis. De FNV steunt de energietransitie maar waarschuwt tegelijkertijd dat ‘iedereen mee moet kunnen doen’.

Met het Klimaatverdrag van Parijs werd in 2015 het startschot gelost voor de energietransitie. De wereld geeft zichzelf 35 jaar om de uitstoot van broeikasgassen, waaronder CO2, met 95 procent te verminderen. De opwarming van de aarde, met alle desastreuse gevolgen van dien, moet afgeremd worden. We hebben een enorme klus te klaren.

Op basis van het mondiale Klimaatverdrag sloot het kabinet met tientallen bedrijven en organisaties – waaronder de FNV – in 2018 het nationale Klimaatakkoord af. Kern daarvan is dat de uitstoot van broeikasgassen in 2030 in Nederland in vergelijking met 1990 met de helft moet zijn verminderd. Deze ambitieuze doelstelling heeft alleen kans van slagen wanneer het gebruik van fossiele brandstoffen, gas en olie, tot het absolute minimum wordt beperkt. Speerpunt van het klimaatbeleid is dan ook de energietransitie: gas en olie worden vervangen door duurzame energiebronnen, zoals zon en wind. In de Miljoenennota voor volgend jaar trekt het kabinet hier miljarden extra voor uit. Dat geld is bestemd voor subsidies voor bijvoorbeeld elektrische auto’s en warmtepompen en voor het omzetten van de energie-infrastructuur. Kolencentrales gaan op slot en het aantal windparken wordt flink uitgebreid.

DRAAGVLAK

Al die extra investeringen bieden echter geen garantie voor de toekomst. Wat het kabinet ook doet, het blijft twijfelachtig of een halvering van de CO2-uitstoot in 2030 wordt gehaald. ‘De ontwikkelingen op de energiemarkt zijn onvoorspelbaar, het is daarom heel lastig om consistent beleid te voeren’, stelt Lucia van Geuns die als energie-expert is verbonden aan het Den Haag Centrum voor Strategische Studies. ‘Wie kon voorspellen dat de economie zich na de pandemie zo snel zou herstellen? Het gasverbruik is daardoor enorm toegenomen, met alle gevolgen van dien.’ Een hoogst onzekere factor voor het welslagen van de energietransitie is bovendien het draagvlak onder de bevolking. ‘Iedereen is het erover eens dat we minder CO2 moeten uitstoten, maar tegelijkertijd wil men dat de gevolgen voor de portemonnee binnen de perken blijven. Dat bepaalt de primaire reactie, maar het is beter om naar de lange termijn te kijken. We moeten echt naar een wereld met minder CO2.’

SOCIALE ONGELIJKHEID

Nu de gasprijs door de toenemende vraag een enorme vlucht neemt, zit het tij voor de energietransitie niet mee. Nu al leven meer dan een half miljoen gezinnen in ‘energiearmoede’: zij hebben een laag inkomen, hebben een hoge energierekening en wonen in een slecht geïsoleerd huis. TNO voorziet weliswaar dat de overgang naar schone energie op de lange termijn goedkoper uitpakt, maar op de korte termijn leidt de energietransitie tot hogere kosten. Dat komt omdat de energiebedrijven grote investeringen moeten doen om de infrastructuur aan te passen en dat wordt doorberekend aan de klant. Daar komt bij dat is beloofd de gaswinning in Groningen te beëindigen, waardoor het aanbod bij een stijgende vraag afneemt. Huishoudens komen voor een lastig dilemma te staan: òf ze investeren in maatregelen om het energiegebruik te beperken òf ze draaien op voor een torenhoge gasrekening. Sociale ongelijkheid ligt dan op de loer. Huishoudens die zich zonnepanelen en isolatiemaatregelen kunnen veroorloven betalen veel minder voor energie. Anderen kunnen als gevolg van de hoge gasprijs de eindjes niet meer aan elkaar knopen.

Niet voor niets heeft de FNV al bij de totstandkoming van het Klimaatakkoord bedongen dat ‘iedereen mee moet kunnen doen met de transitie’ en dat er zonodig compensatie moet komen voor huishoudens die door een hogere energierekening in de knel komen. Het kabinet heeft inmiddels maatregelen aangekondigd om de hoge gasprijs te compenseren, maar die zijn naar het oordeel van de FNV te algemeen. Samen met de Woonbond en Milieudefensie roept de vakbond het kabinet op om vooral de huishoudens met een laag inkomen te hulp te komen. Dat kan door enerzijds de huurtoeslag te verhogen en anderzijds door 3 miljard in een ‘warmtefonds’ te stoppen waarmee slecht geïsoleerde woningen kunnen worden aangepakt.

Tekst gaat verder onder de foto


54.000 voltijdbanen kwamen er in Nederland in 2018 bij dankzij de energietransitie. De komende tien jaar neemt de werkgelegenheid als gevolg van het Klimaatakkoord per saldo verder toe met 39.000 tot 72.000 voltijdbanen. Banen die in de energiesector verloren gaan, zijn hierin meegenomen.

Bron: TNO


550.000 Nederlandse huishoudens kampten in 2019 met zogenoemde ‘energiearmoede’. De huishoudens hebben een hoge energierekening, meestal een slecht geïsoleerd huis en een laag inkomen.

Bron: CBS


700.000 gasvrije huizen zijn er inmiddels in Nederland (van de 8 miljoen woningen totaal). Dat kunnen er over negen jaar zelfs drie miljoen zijn, blijkt uit een analyse van NU.nl.


DE ENERGIETRANSITIE LEVERT DE KOMENDE JAREN TIENDUIZENDEN BANEN OP

WERKGELEGENHEID

De FNV staat volmondig achter de energietransitie, dat is al in 2018 in de Klimaatvisie vastgelegd die door het Ledenparlement is vastgesteld. De bond let daarbij niet alleen op de betaalbaarheid, maar ook dat de werkgelegenheid niet wordt geschaad. Werknemers die hun baan verliezen, bijvoorbeeld door het sluiten van de kolencentrales, moeten aan ander werk worden geholpen. Omdat er door de transitie ook veel banen bijkomen zijn daar genoeg mogelijkheden voor. Het CBS voorziet dat de energietransitie de komende jaren tienduizenden banen oplevert. ‘Die zijn nodig voor het isoleren van gebouwen en het installeren van zonnepanelen’, licht Van Geuns toe. ‘Maar ook in de industrie, de havens en bij de netproviders komen er veel banen bij. Juist in deze overgangsfase is het echt alle hens aan dek.’

RENTELOZE VOORSCHOTTEN

Waar het maar even kan probeert de FNV de besluitvorming op alle niveaus – zowel landelijk als lokaal - te beïnvloeden. ‘Zeggenschap over de klimaatmaatregelen is van groot belang’, benadrukt bestuurder Ria Hilhorst. ‘De energietransitie vinden we hartstikke belangrijk, maar het raakt ook het werk en inkomen van de mensen, dus daar willen we over meepraten.’ In Brabant is Hilhorst de stuwende kracht achter meerdere teams van kaderleden die de lokale politiek voortdurend bestoken met suggesties en ideeën.

‘Volgend jaar zijn de gemeenteraadsverkiezingen, de partijen zijn nu bezig met hun verkiezingsprogramma’s, daar spelen we op in. De energietransitie leidt tot nieuwe werkgelegenheid, gemeenten kunnen eisen stellen aan nieuwe bedrijven, bijvoorbeeld dat ze duurzaam te werk gaan en dat er wordt gewerkt met vaste contracten en niet met alleen maar uitzendkrachten. Wij zorgen ervoor dat de politieke partijen daar aandacht voor hebben.’ De twintig kaderleden die Hilhorst op het thema energietransitie heeft gemobiliseerd, hebben al de nodige gesprekken achter de rug. Die zijn als zeer positief ervaren.

‘Overal vinden we een luisterend oor’, blikt Hilhorst terug, ‘dat heeft me aangenaam verrast. Zelf hebben ze vaak onvoldoende kennis van de mogelijkheden om te bepalen welke bedrijven zich wel of niet in hun gemeente vestigen. Ook stellen we aan de orde dat de politieke partijen eisen kunnen stellen aan de rol van de gemeente als werkgever. Is het personeelsbestand divers genoeg, zijn er voldoende scholingsmogelijkheden om aan de vraag van de energiesector te kunnen voldoen? Daar gaan we de discussie over aan. En veel partijen waren oprecht blij met ons idee om renteloze voorschotten te verschaffen zodat ook minderdraagkrachtige gezinnen hun huis kunnen isoleren.’


€ 40.000 kost het gemiddeld per woning om een huishouden van het aardgas af te krijgen.

Bron: Economisch Instituut Bouwnijverheid


2.610 windmolens stonden er op 1 januari 2021 in Nederland (zowel op land als in zee). Eén molen kan ongeveer 1.700 huishoudens van stroom voorzien. Nederland heeft 8 miljoen huishoudens, daarvoor zijn ruim 4.700 molens nodig.

Bron: Nederlandse WindEnergie Associatie (NWEA)


‘Opeens hoorden we dat de centrale binnen een halfjaar zou sluiten’

Deef Gorissen (40) uit Almere werkte als allround-stuwadoor bij de Hemwegcentrale


‘Acht jaar lang heb ik met veel plezier gewerkt bij de OBA, het overslagbedrijf voor de kolencentrale in Amsterdam. Ik was opgeleid tot allround-stuwadoor en hield me bezig met het laden en lossen van steenkool vanaf grote zeeschepen. Hartstikke mooi werk, ik dacht echt dit tot mijn pensioen te kunnen doen. Maar in 2019 hoorden we opeens dat de centrale binnen een halfjaar zou sluiten. Daar schrok ik enorm van. Maandenlang wist ik niet waar ik aan toe was, dat was heel onprettig allemaal. Toen zijn we samen met de FNV in actie gekomen. Daardoor is er een Kolenfonds gekomen. Via dat fonds kon ik een opleiding in watermanagement volgen en wordt mijn salaris drie jaar aangevuld. Ik ben nu druk aan het solliciteren, maar ik ga nooit meer zoveel verdienen als bij de OBA. Daar staat tegenover dat ik van dat zware werk in de ploegendienst af ben. Ik hoop straks een leuke beleidsfunctie te hebben waarin ik verder kan groeien, dat is ook veel waard.’

‘Soms denk ik dat ze te hard van stapel lopen’

Bas van Antwerpen (40) uit Erp maakt zich zorgen over de betaalbaarheid van de energietransitie


‘Ik werk in de bouw, dus zowel in m’n werk als burger heb ik te maken met de energietransitie. Op zich vind ik het een goede zaak, want er moet echt iets gebeuren, maar ik maak me wel zorgen over de kosten. We moeten van het gas af, maar dat is niet zo simpel. Voor bestaande woningen is het helemaal geen reële optie. Als ik een warmtepomp aanschaf en mijn huis helemaal zou isoleren kost me dat duizenden euro’s. Dat verdien je maar zo niet terug. Ik betaal nu al 200 euro in de maand en de gasprijs gaat maar verder omhoog. Zelf lig ik er nog net niet wakker van, maar er zijn gezinnen die er kapot aan gaan. Soms denk ik dat ze te hard van stapel lopen, de markt is er nog niet klaar voor. Als ik het voor het zeggen had, zou ik zonnepanelen veel meer subsidiëren. Nu gaan er miljarden aan subsidie naar de energiebedrijven, maar die laten kansen liggen. Waarom wordt de restwarmte van de industrie bijvoorbeeld niet beter benut?’

Deel deze pagina